Maarten Loopmans en Maïka De Keyzer werken allebei aan de KU Leuven. Samen met 72 medewerkers van 16 hogeronderwijsinstellingen trekken zij namens de organisatie ‘Hoger Onderwijs in Opstand’ aan de alarmbel. ‘We doen steeds meer met minder middelen, uit gedrevenheid en plichtsbesef tegenover studenten en samenleving.’
Het hoger onderwijs ondergaat al jaren gedwee sluipende besparingen. Het Vlaamse financieringsdecreet beloofde in 2008 een stabiele basisfinanciering per student. De middelen voor het hoger onderwijs worden aangepast aan het aantal studenten: als de studentenpopulatie een drempel overschrijdt, neemt ook de financiering toe. Zo blijft het budget per student min of meer gelijk.
Maar ondertussen zijn de middelen voor het hoger onderwijs al meerdere keren niet met de studentenaantallen meegegroeid. Zo werd met de kaasschaaf bespaard en is het budget per student gezakt van 10.160 euro naar 8.125 euro per jaar. Hogescholen en universiteiten moeten het vandaag dus met ruim 2.000 euro per student minder zien te rooien dan in 2008.
Desondanks is de toegankelijkheid van ons hoger onderwijs behouden en de kwaliteit van onderwijs en onderzoek op peil gebleven. Daarvoor verzetten medewerkers bergen. We doen steeds meer met minder middelen, uit gedrevenheid en plichtsbesef tegenover studenten en samenleving.
De stijgende werkdruk gaat echter ten koste van het welzijn op het werk en we zien de burn-outs en psychologische problemen onder het personeel toenemen.
BOTTE BIJL
Vandaag is de kaasschaaf vervangen door een botte bijl. De Vlaamse regering plant grote besparingen op de basisfinanciering van onderwijs (ongeveer 32,8 miljoen euro), onderzoek (14,5 miljoen euro) en studiebeurzen (33,8 miljoen euro).
Ook de federale regering kondigde besparingen aan. De nieuwe loopbaanvoorwaarden en de hervorming van het ambtenarenpensioen treffen het personeel in hogeronderwijsinstellingen hard, met verminderingen van het pensioen tot 40 procent voor de jongste (en vaker vrouwelijke) collega’s.
Via de Vlaamse Interuniversitaire Raad trokken de universiteiten aan de alarmbel. Afvloeiingen en een reductie in onze dienstverlening, onderzoek en onderwijs worden onvermijdelijk. Maar het aantal studenten per docent is in vergelijking met andere landen al erg hoog.
Een verdere verslechtering zet de kwaliteit van onderwijs en zorg aan studenten op de helling. Op de hogescholen dreigen vooral jonge collega’s te moeten vertrekken, omdat de pensioenhervormingen ‘natuurlijke’ afvloeiingen zullen uitstellen.
De toenemende werkdruk en de aantasting van het pensioen ondermijnen bovendien de arbeidsvoorwaarden. Onze instellingen trekken de beste onderzoekers en medewerkers aan, waardoor ons onderwijs en onderzoek tot de wereldtop behoren. Maar hoelang zal dit nog zo blijven?
Een aantasting van de arbeidsvoorwaarden is niet enkel een asociale hervorming naar het personeel toe. Het dreigt ook onze studenten te treffen als we er niet langer in slagen om de beste medewerkers aan te trekken of aan te houden.
De besparingsplannen op onderzoek ondergraven de essentie van het hoger onderwijs zelf. Aan onze universiteiten, en ook steeds meer in hogescholen, zijn onderwijs en onderzoek innig verweven. Ze vormen een ecosysteem. Ons onderwijs is top omdat het gevoed wordt met de laatste wetenschappelijke inzichten.
Hogeronderwijsinstellingen zijn bovendien plekken waar topspecialisten uit de uiteenlopendste disciplines elkaar vinden. Deze kruisbestuiving leidt vaak tot wilde ideeën, waarvan sommige (niet alle) later tot grote technologische en maatschappelijke vooruitgang leiden.
Excellent hoger onderwijs heeft toponderzoek nodig en toponderzoek heeft kruisbestuiving nodig tussen diverse disciplines en de vrijheid om wilde ideeën uit te werken zonder dat die meteen tot bruikbare resultaten leiden.
Het onderwijs dreigt niet alleen minder goed, maar ook duurder te worden. De Vlaamse universiteiten voelen zich gedwongen om de inschrijvingsgelden te verhogen. Dit verzacht de besparingen voor het personeel, op de kap van studenten en hun families.
BESCHERMEN
Door de aangekondigde besparingen staat ons hogeronderwijssysteem op een kantelpunt. Zulke kantelpunten zijn gevaarlijk. Een systeem herstellen is veel moeilijker dan het onderhouden.
Als ons hoger onderwijssysteem ten onder gaat, bedreigt dat niet enkel de jobs en de werkbaarheid voor het personeel, maar ook de betaalbaarheid en toegang tot kwaliteitsvol hoger onderwijs voor studenten, en uiteindelijk de welvaart in de hele maatschappij.
Het wordt tijd dat medewerkers en studenten beseffen wat ze dreigen te verliezen en de handen in elkaar slaan. We moeten het ecosysteem, waarvan we samen afhankelijk zijn, beschermen.
Franstalige studenten en personeelsleden verenigden zich al eerder onder de noemer ‘Université en colère’. ‘Hoger onderwijs in opstand’ sluit zich daar vanuit Vlaanderen bij aan. We willen alle personeel en studenten in Vlaanderen wakker schudden.
Een petitie op onze website haalde al 5.000 handtekeningen op en op 11 december voeren we actie aan de VUB. Ons onderwijssysteem staat onder druk en zonder ons te laten horen dreigt het in te storten.
Verzet loont. Na druk vanuit universiteiten, vakbonden en studentenverenigingen werd alvast één controversiële besparing ingetrokken. Minister Vanessa Matz (Les Engagés) kondigde vrijdag aan dat de gedeeltelijke vrijstelling van bedrijfsvoorheffing op onderzoek in de humane wetenschappen wordt behouden.
We zullen doorzetten tot ook andere maatregelen verdwijnen. Voor de democratisering van het hoger onderwijs en de toekomst van onze kinderen.
Maarten Loopmans, Maïka De Keyzer
Dit opiniestuk wordt ondertekend door 74 bezorgde maar hoopvolle medewerkers van 16 verschillende hoger onderwijsinstellingen, onder wie ook Filip Bode (Thomas More), Gita Deneckere (UGent), Dave Sinardet (VUB), Wim Thiery (VUB), Hilde Willaert (HOGENT), Geert Molenberghs (UHasselt), Ludo Abicht (UAntwerpen), Elke Van Damme (LUCA School of Arts), Elke Plovie (UCLL), Pascal Debruyne (Odisee), Marjan Engels (KdG), Stephen Hargreaves (AP), Clara van den Broek (Koninklijk Conservatorium Antwerpen), Caroline Glorie (ULiège) en Ingrid Falque (UCLouvain – FNRS).
Dit opiniestuk verscheen eerder in “De Standaard” onder de titel: “De kwaliteit van onderwijs en zorg aan studenten staan op de helling’: medewerkers in hoger onderwijs luiden noodklok”.
