Sinds weken en maanden voeren veel Franstalige leerkrachten acties tegen nieuwe besparingen in het onderwijs. Eén van de opvallende karakteristieken in deze beweging is de mobilisatie van leerlingen die mee de straat opkomen. Onderstaand verslag is toegespitst op de situatie in Charleroi maar het fenomeen doet zich ook voor in kleine steden, zoals bv in Ciney waar leerkrachten en leerlingen van de vijf secundaire scholen samen manifesteerden.
Alles kwam in een stroomversnelling toen vanaf 18 mei een stakingsaankondiging voor de leraren werd ingediend. De leerkrachten wilden hun protest naar buiten brengen en de publieke opinie winnen voor hun eisen. Weken lang bezetten ze regelmatig de rotondes in de stad. Ze deelden flyers uit aan voorbijgangers. Ondanks de files die dit veroorzaakt, werd de boodschap met veel getoeter en aanmoedigingen ontvangen. Tijdens de lunchpauze kampeerden ze regelmatig voor het Justitiepaleis, een symbolische plek voor wie strijdt voor een rechtvaardig onderwijs. Beetje bij beetje sloten jongeren zich bij hen aan. Leerlingen kwamen met zelfgemaakte spandoeken en creatieve acties de strijd vervoegen.
Al snel worden vanuit bepaalde politieke milieus beschuldigingen gelanceerd dat “les profs veulent instrumentaliser les jeunes” (dat de leerkrachten de leerlingen voor hun kar willen spannen). Het antwoord van de jongeren: “Een leugen om onze solidariteit in diskrediet te brengen!” Sommige leraren hebben in hun lessen uitgelegd waarom ze in opstand zijn gekomen. Anderen, die wat aarzelender waren en “de neutraliteit wilden respecteren”, werden al snel door leerlingen in hun klas geïnterpelleerd. “Het zijn onze leraren die ons kritisch denken bijbrengen”, zeggen ze en ze hebben snel collectief hun verantwoordelijkheid genomen door de klas te verlaten. Ze begrijpen namelijk heel goed wat hen te wachten staat als het decreet wordt aangenomen. Allereerst is er het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs dat stijgt tot 1200 euro. Ze zien hoe hun broertjes en zusjes op de basisschool geen “warme maaltijden” meer krijgen; ook geen gratis schoolbenodigdheden meer voor de kleintjes; minder middelen om de meest kwetsbaren te helpen. Met eigen ogen zien ze hoe de sociale ongelijkheid elke dag groter wordt. En het Franstalig onderwijs staat al bovenaan de ranglijst van de Europese onderwijssystemen met de meeste sociale segregatie.
Een andere maatregel die hen schokt, is dat hun leraren (vanaf het vierde jaar in het secundair onderwijs) verplicht worden twee lesuren per week extra te geven zonder vergoeding. Leerlingen brengen vandaag vele uren door in studiezalen of refters. Minister Glatigny wil “het lerarentekort bestrijden” door hun werktijd te verlengen. Wanneer de leerkrachten weigeren tien procent langer te werken, probeert de minister hen in diskrediet te brengen bij de ouders en de publieke opinie door hen af te schilderen als “luiaards”. De jongeren hebben het goed begrepen: verdeel en heers, en als reactie daarop willen ze solidair zijn met hun leraren. Wat de jongeren ook sterk zorgen baart, is dat deze maatregel 1300 banen zal schrappen; het zal teams uit elkaar halen, die vaak al jarenlang hecht samenwerken rond een pedagogisch project; leraren uit het hoger secundair zullen gedwongen worden les te geven in het lager secundair, jonge leerkrachten zullen hun baan verliezen of ontgoocheld zelf opstappen, waardoor het lerarentekort nog groter zal worden.
De jongeren drukken hun woede uit op spandoeken zoals “Vos réformes: 0 % pédagogie, 100 % mépris” (Jullie hervormingen: 0% pedagogiek en 100% minachting).
Dag na dag zien we dat jongeren, in plaats van “gemanipuleerd” te worden, gewoon “bewuster” zijn. Ze informeren zichzelf: tijdens de demonstratie bij de stemming voor het parlement zagen we verschillende groepen jongeren met hun leraren die de debatten over het programmadecreet live op hun smartphone volgden. Sinds de regering de parlementaire regels schond om het decreet in het parlement goed te keuren, horen we steeds vaker dat we niet meer in een democratie leven. Elementaire regels met voeten treden en ons verplichten ze te respecteren: dat kan niet door de beugel! De opstand heeft ertoe geleid dat steeds meer jongeren de straat op zijn gegaan en eisen dat er naar hen wordt geluisterd.
Geen enkele les in de klas kan zoveel inzicht bieden in degenen die ons besturen, in de samenleving waarin ze leven. Ze halen spandoeken boven om de aankoop van F-35’s en ander militair tuig aan de kaak te stellen terwijl het onderwijs in het slop zit. Alle 17-jarigen kregen een brief van de minister van Defensie om een militair dienstjaar aan 2000 euro netto per maand te volgen, maar waarom roept men jongeren niet op om leraar of verpleegster te worden? Ze zijn zich ervan bewust dat er iets aan de schuld van de FWB moet worden gedaan, maar ze willen vooral dat de superrijken worden belast.
Ook op organisatorisch vlak redden de actieve leerlingen zich uitstekend. Ze brengen hun weekenden door met overleg om samen zoveel mogelijk scholen te benaderen om massaal de straat op te gaan. Ze organiseren demonstraties met een overweldigend enthousiasme; allemaal met hun spandoeken in de hand. Van begin tot eind scanderen ze slogans en zingen ze liedjes als “Glatigny, rot op: de school is niet van jou”. De voorbijgangers in de stad zijn verbaasd en vol bewondering: “Dat hebben we hier al jaren niet meer meegemaakt!” “Deze jeugd geeft ons weer hoop…”. Het zijn vrolijke demonstraties, zonder uitspattingen, begeleid door verantwoordelijken per school en geholpen door de vakbondsjongeren, onder het welwillende oog van hun leraren. “Hier zoekt de politie geen ruzie en zelfs de burgemeester steunt ons”, hoort men in de dichte rijen in Charleroi.
Na vier weken van intensieve strijd is de vastberadenheid nog steeds springlevend. Terwijl sommige politieke leiders nog steeds denken dat “jongeren graag rotzooi trappen” of “ze gewoon blij zijn dat ze geen examens hebben”, gaat de beweging door met diverse, creatieve, vastberaden en zinvolle acties, zelfs nu op sommige scholen examens plaatsvinden. Ook de ouders tonen steeds meer solidariteit met hen. Steeds meer groeit het besef dat het echt niet legitiem is om de emancipatorische functies van de school op te offeren op het altaar van de “onvermijdelijke bezuinigingen”. Vandaag al wordt de terugkeer na de vakantie voorbereid. Er is al een staking aangekondigd voor de eerste schooldag.
Lees ook:
Indrukwekkende strijdbeweging in het Franstalig onderwijs