De nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs leggen die vraag opnieuw nadrukkelijk op tafel. Achter die ene vraag: “Wat moeten kinderen kennen en kunnen?” gaan nog andere vragen schuil. Waartoe leren we eigenlijk? Wanneer wordt kennis werkelijk van een leerling? Wat doen we wanneer een kind niet mee kan? Wanneer wordt een verschil tussen kinderen een bestemming? Waarom scheiden we denken en maken zo gemakkelijk van elkaar? En wat doen punten en toetsen eigenlijk met het leren?
Het zijn vragen die mij al langer bezighouden. De voorbije jaren bracht ik een aantal van mijn ideeën samen in een werkdocument: ‘Wandelpad naar Bevrijdend Onderwijs’. Geen afgewerkt onderwijsmodel en al helemaal geen receptenboek. Eerder een poging om, met een duidelijk kompas maar zonder vooraf uitgetekende route, opnieuw te zoeken naar wat onderwijs kan betekenen.
De nieuwe minimumdoelen waren een goede aanleiding om dat Wandelpad opnieuw open te leggen en met de actualiteit te verbinden.
De bodem mag geen plafond worden (1)
In een eerste artikel begin ik met de minimumdoelen zelf. Ik las wat verwacht wordt van een kind dat de basisschool verlaat. Een terrein dat me heel vertrouwd is. Ik las en stelde volgende vraag: een gemeenschappelijke basis kan kinderen beschermen, maar wanneer wordt een minimum ook een grens aan wat we nog van een kind verwachten? Daar verschijnt een eerste spanning tussen bodem en horizon.
Lees: De bodem mag geen plafond worden
Waartoe leren we eigenlijk? (2)
Goed leren lezen, rekenen, schrijven en de wereld leren kennen: natuurlijk! Maar… waarom eigenlijk? Is onderwijs er vooral om jonge mensen goed toe te rusten voor de samenleving waarin ze terechtkomen? Of mogen ze ook leren onderzoeken hoe die samenleving geworden is zoals ze is, en ontdekken dat wat mensen gemaakt hebben ook door mensen veranderd kan worden? Daar krijgt het Wandelpad een meer maatschappelijke dimensie.
Lees Artikel 2 over de positionering en minimumdoelen pdf
Wanneer wordt kennis van jou? (3)
Sommige kennis verdwijnt kort na de toets. Andere kennis doet iets met je. Ze verandert wat je ziet. Ze helpt je vragen stellen die je voordien niet kon stellen. Hoe gebeurt dat? Welke rol speelt de leerkracht daarin? Hier ga ik in op onze kijk op kennis. Werkt kennis als verhuisfirma om die van het ene hoofd naar het andere te brengen of zien we er kansen in om de wereld voor jongeren te openen.
Lees Artikel 3 minimumdoelen en positionering pdf-2
Van wie is een leerprobleem? (4)
Een kind kan niet goed lezen. Dan heeft dat kind een leesprobleem. Of is daarmee nog niet alles gezegd? Wat gebeurt er wanneer we niet alleen naar het kind kijken, maar ook naar de uitleg, de tijd, de ondersteuning, de klas, de school en de omstandigheden, structuren, waarin leren plaatsvindt? Een individueel leerdoel hoeft misschien nog geen individuele verantwoordelijkheid voor het falen te betekenen.
Wanneer wordt verschil een bestemming? (5)
Kinderen verschillen. Gelukkig maar… Maar wanneer glijdt “dit kind kan dit vandaag nog niet” over in “dit is blijkbaar niet voor dit kind”? Differentiatie kan een andere weg naar een doel openen. Ze kan ook ongemerkt de bestemming veranderen. En dan rijst de vraag hoe vroeg we eigenlijk mogen beslissen welke mogelijkheden voor een jongere openblijven.
Een hand denkt (6)
We spreken gemakkelijk over kinderen die goed zijn met hun hoofd en andere die goed zijn met hun handen. We segregeren beide zeer snel. Raar, want een timmerman denkt, een verpleegkundige denkt, een kok denkt, een hand die jarenlang met materiaal heeft gewerkt, heeft iets geleerd wat je niet alleen uit een boek haalt. Misschien verdelen we in ons onderwijs niet alleen kinderen. Misschien verdelen we ook menselijke mogelijkheden. Wat gebeurt er wanneer we hoofd, hart en handen opnieuw dichter bij elkaar brengen?
Wat vertelt die 48%?(7)
Voor dit zevende artikel koos ik deze bizarre titel: een testresultaat. Een toets ligt op tafel: 48 procent. Ik werp volgende vraag op: “Wat weten we nu?” Misschien veel minder dan we denken. Een toets kan helpen ontdekken wat een leerling nog nodig heeft, maar hetzelfde resultaat kan ook gebruikt worden om leerlingen te rangschikken en deuren te openen of te sluiten. Evalueren is niet hetzelfde als selecteren. De vraag is dus niet alleen wat we meten, maar vooral wat we daarna met die informatie doen.
Door een barst valt soms licht (8)
Zo eindigt de reeks over de minimumdoelen niet met acht antwoorden. Integendeel. Mooie doelen voor kinderen volstaan immers niet wanneer de school en de samenleving niet mee de voorwaarden scheppen om ze mogelijk te maken. Daarom zoekt het Wandelpad naar barsten: momenten waarop iets wat vanzelfsprekend leek plots toch anders blijkt te kunnen. Niet omdat één leerkracht vanuit zijn klas het hele onderwijssysteem kan veranderen. Niet om te wachten tot krachtsverhoudingen met hoopgevend perspectief wortel schieten en groeien en veel meer mogelijk kunnen maken om de barsten te vinden. We hebben nood aan een nieuw, onderbouwd en perspectiefgericht verhaal over onderwijs. Niet alleen kritiek op wat niet werkt, maar samen zoeken naar wat ervoor in de plaats kan komen.
Daarvoor is het Wandelpad naar Bevrijdend Onderwijs bedoeld. Niet als routeplanner. Wel als kompas.
De acht artikels zijn vanaf nu één na één te volgen op de website van Ovds (www.democratischeschool.org) Ze vragen niet dat je het met mij eens bent. Wel dat je mee zoekt.
Lees mee.
Spreek tegen.
Vul aan… en wandel mee.
Ludo Merckx
0485260323