{"id":27052,"date":"2026-02-06T17:12:04","date_gmt":"2026-02-06T16:12:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.skolo.org\/?p=27052"},"modified":"2026-08-02T22:18:56","modified_gmt":"2026-08-02T21:18:56","slug":"eric-de-witte-kennis-is-een-voorwaarde-om-structuren-te-begrijpen-ongelijkheid-te-herkennen-en-onrecht-te-benoemen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/2026\/02\/06\/eric-de-witte-kennis-is-een-voorwaarde-om-structuren-te-begrijpen-ongelijkheid-te-herkennen-en-onrecht-te-benoemen\/","title":{"rendered":"Eric De Witte: kennis is een\u00a0voorwaarde om structuren te begrijpen, ongelijkheid te herkennen en onrecht te benoemen"},"content":{"rendered":"<p>Ik had een lang gesprek met\u00a0<strong>Eric De Witte<\/strong>: onderwijzer, schrijver van wiskundemethodes, pedagogisch adviseur en een man met een uitgesproken sociaal rechtvaardigheidsgevoel. We verschillen op heel wat vlakken van stijl, aanpak en biografie, maar we delen een diepe overtuiging: onderwijs moet kinderen vormen tot zelfstandige, kritisch denkende, humane mensen en dat kan alleen op basis van stevige kennis, bewuste begeleiding en een brede, sociale blik. In wat volgt verwerk ik enkele belangrijke accenten uit dat interview, niet als losse citaten, maar als een samenhangende aanvulling op wat ik schreef over \u2018de brug tussen kennis en emancipatie\u2019, het derde accent in <a href=\"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/2026\/02\/05\/wandeling-naar-bevrijdend-onderwijs\/\">mijn Wandelpad<\/a> (1).<\/p>\n<h2><strong>Kennis als fundament voor denken en algemene vorming<\/strong><\/h2>\n<p>Eric blikt terug op zijn jaren als onderwijzer in het zesde leerjaar. Zijn kernopdracht omschrijft hij als leerlingen vormen tot\u00a0zelfstandige, zelfsturende, kritisch denkende jongeren, die hun plan kunnen trekken in hun verdere studies \u00e9n in het leven als volwassene. Hieraan is onlosmakelijk een\u00a0grondige algemene vorming\u00a0verbonden: \u201cIk vind het belangrijk dat ze tot humane jongeren gevormd worden, en dat we niet altijd het \u2018nuttige\u2019 vooropstellen.\u201d<\/p>\n<p>Hij vreest\/waarschuwt voor het eenzijdig inzetten op \u2018datgene wat de maatschappij nodig heeft\u2019. Uiteraard heeft onze samenleving sterke technische en wetenschappelijke profielen nodig omdat onze hersenen (in Belgi\u00eb) onze gouden grondstof is. Maar hij pleit voor een algemene, harmonieuze vorming waarbij wordt gestreefd naar een evenwichtig aanbod van Nederlands, Frans, wiskunde, wetenschap en techniek, aardrijkskunde, geschiedenis, muzische vorming, ICT, lichamelijke opvoeding en leren leren.<\/p>\n<p>En kennis is bouwstof voor het ontwikkelen van vaardigheden, attitudes en competenties, denken, voor historisch begrip, voor verbeelding en voor maatschappelijk inzicht.<\/p>\n<p>Wanneer geschiedenis en muzische vorming naar de marge verdwijnen, verdwijnt tegelijk een belangrijk stuk van de\u00a0conceptuele en culturele bagage\u00a0die kinderen nodig hebben om te kunnen denken over mens en maatschappij.<\/p>\n<h2><strong>Niveaudaling en denkfouten over leren<\/strong><\/h2>\n<p>Een tweede belangrijk spoor in ons gesprek is zijn analyse van de\u00a0niveaudaling\u00a0in taal, wiskunde, wetenschappen en zelfs muzische vorming. Hij verwijst daarbij naar verschillende onderzoeken en naar een artikel (\u201cDaling van het niveau: hoe is het zo ver kunnen komen?\u201d, Olivier Mottint, De democratische school, nr. 99, september 2024) dat \u2018enkele oorzaken\u2019 opsomt. Enkele voorbeelden:<\/p>\n<ul>\n<li>te weinig aandacht voor automatiseren en memoriseren: basiskennis die niet meer paraat is, maakt denken wankel<\/li>\n<li>te weinig formaliseren en structureren: kennis wordt niet genoeg geordend, begrippen worden te weinig uitgewerkt<\/li>\n<li>te snel overschakelen naar mentaal (abstract) niveau: nadelig voor kinderen die in concrete ervaringen denken, vaak kinderen uit arbeidersmilieus en laag-SES-gezinnen<\/li>\n<li>een cultuur van relativering: \u201cMoeten ze de tafels nog kennen?\u201d<\/li>\n<li>een\u00a0verlaging van cognitieve ambities<\/li>\n<li>het\u00a0overdreven benadrukken van zelf ontdekken en zelf leren, zonder dat het denken geleid en benoemd wordt.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Daarom is de combinatie van\u00a0kennisopbouw \u00e9n begeleid denken zo belangrijk. Wie denkt dat kennis \u2018er wel komt\u2019 via projecten, werkvormen en zelfstandige opdrachten, komt in de praktijk tot de vaststelling: de leerlingen die de school het hardst nodig hebben, vallen het eerst uit de boot.<\/p>\n<h2><strong>Collective teacher efficacy, de kracht van een team dat gelooft in kinderen<\/strong><\/h2>\n<p>Eric verwijst naar het we(rk van\u00a0John Hattie\u00a0en de analyses van onderwijseffecten. Hij haalt vooral \u00e9\u00e9n begrip naar voren: <em>collective teacher efficacy; <\/em> het geloof van een lerarenteam dat het leerlingen \u00e9cht vooruit kan helpen.<\/p>\n<p>Volgens Hattie is dat de factor met de\u00a0grootste impact op leren: sterker nog dan individuele feedback of andere didactische ingrepen. In Erics woorden: een team dat gelooft dat kinderen vooruit kunnen,\u00a0maakt\u00a0vooruitgang mogelijk. De omgekeerde beweging is helaas even waar: waar defaitisme groeit (\u2018die zijn daar te zwak voor\u2019, \u2019het zijn allochtonen\u2019), kan de lat onbewust verlaagd worden.<\/p>\n<p>Zo kunnen we het volgende stellen:<\/p>\n<ul>\n<li>\u2018Denken\u2018 aanleren is geen individuele heldendaad van \u00e9\u00e9n leraar.<\/li>\n<li>Het vraagt een\u00a0schoolcultuur\u00a0waarin het team gelooft dat elk kind recht heeft op ambitieuze kennisdoelen en op begeleiding in denken.<\/li>\n<li>De brug tussen kennis en emancipatie is niet alleen pedagogisch, maar ook\u00a0collectief en cultureel.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Eric voegt nog toe: \u201cGelukkig hebben we nu in Vlaanderen expertisecentra die een evidence informed aanpak in het onderwijs stimuleren om het leren van leerlingen te versterken vanuit internationaal (en dus ook Vlaams) wetenschappelijk onderzoek. Ik denk aan \u2018Leerpunt\u2019 en \u2018Expertisecentrum Onderwijs en leren\u2019 van de Thomas More-hogeschool.\u201d<\/p>\n<h2><strong>Projecten, muzische vorming en de nood aan structuur<\/strong><\/h2>\n<p>Zowel Eric als ikzelf hebben veel ervaring met\u00a0projectwerk, met schrijven, lezen, geschiedenis, po\u00ebzie, muzische opdrachten. In ons gesprek benoemt hij de spanning tussen het feit dat projecten\u00a0ongelooflijk krachtig kunnen zijn voor motivatie, samenwerking en betekenis maar dat ze niet automatisch cognitief rijk zijn.<\/p>\n<p>Eric vertelt hoe hij scholen begeleidde waarin het muzische sterk ondermaats was en hoe de inspectie daar terecht druk op zette. Dat zette positieve bewegingen in gang: scholen gingen het muzische serieuzer nemen, breder invullen dan \u2018tekenen\u2019 en \u2018liedjes\u2019 en anders evalueren en rapporteren over proces en product enzovoort. Tegelijk merkt hij op dat die extra nadruk bij sommige teams leidde tot een\u00a0onbedoelde verzwakking van aandacht voor taal en wiskunde\u00a0&#8211; niet als d\u00e9 oorzaak, maar als \u00e9\u00e9n factor tussen vele.<\/p>\n<p>Projecten en muzische opdrachten zijn dus zeker waardevol,\u00a0maar ze moeten ingebed zijn in inhoudelijke kennis en expliciete denkstappen. Zonder die inbedding blijven ze vooral organisatorische of expressieve activiteiten. De kracht zit dus in de wisselwerking: project\u00a0\u2192\u00a0denken\u00a0\u2192\u00a0kennis\u00a0\u2192\u00a0terug naar project. Projecten zijn geen vervanging voor systematische kennisopbouw, maar een context waarin die kennis betekenis krijgt.<\/p>\n<h2><strong>Taal, laag-SES-leerlingen en de valkuil van eenzijdige taalopvattingen<\/strong><\/h2>\n<p>Eric keert herhaaldelijk terug op taal\u00a0en\u00a0kansengelijkheid. Hij benadrukt dat kinderen uit laag-SES-milieus vaak in\u00a0precaire situaties\u00a0opgroeien, en dat taal daar een doorslaggevende factor in is. Enkele accenten die hij legt:<\/p>\n<ul>\n<li>expliciet inzetten op taal vanaf de kleuterschool is essentieel<\/li>\n<li>ouders moet je niet straffen of verplichten thuis Nederlands te spreken;<br \/>\neen gezin dat sterk is in de eigen taal kan beter competenties en ervaringen in die taal aanreiken dan in gebrekkig Nederlands<\/li>\n<li>discussies over het\u00a0\u2018taalbad\u2019\u00a0moeten genuanceerd gevoerd worden: hij wijst op voorbeelden uit andere landen en op concrete scholen waar hybride werkvormen (deels taalonderwijs, deels klaswerking) goed werken.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hij wijst er vooral op dat\u00a0direct op mentaal niveau starten\u00a0(\u2018alles meteen in de hoofden\u2019) nadelig is voor kinderen die nog voornamelijk\u00a0concreet\u00a0denken.<\/p>\n<p>Het bevestigt opnieuw: wie geen <em>denktaal<\/em> bezit, kan moeilijk mee in abstracte leerprocessen. Kinderen moeten<em>leren denken<\/em>: ze hebben begrippen nodig als oorzaak-gevolg, structuur, variabele, eigenschap, hypothese. Zonder die denktaal kunnen ze moeilijk abstraheren, vergelijken, verbanden leggen. Daarom moet taal bewust en expliciet aangebracht worden, niet alleen als communicatiemiddel, maar als\u00a0instrument van inzicht.<\/p>\n<h2><strong>Emancipatie, bevrijding en sociale rechtvaardigheid<\/strong><\/h2>\n<p>In zijn beginjaren liet Eric zich sterk inspireren door\u00a0bevrijdingstheologen, door figuren als Romero en Ernesto Cardenal, en door het werk van\u00a0Paulo Freire. Hij integreerde dat in zijn godsdienstlessen \u00e9n later in zijn klaspraktijk: het koppelen van bijbelverhalen en actualiteit, het tonen van de strijd van gewone mensen onder onderdrukkende regimes, het verbinden van de christelijke boodschap met rechtvaardigheidsdenken. Die achtergrond maakt dat zijn visie op kennis nooit neutraal is. Kennis dient niet in de eerste plaats om \u2019individueel succes\u2019 op school en\/of de arbeidsmarkt te behalen, maar ook om te delen met anderen, om in gesprek te gaan met anderen, ook andersdenkenden, om in te zetten in de school- en werksituatie, samen met anderen. En kennis is een\u00a0voorwaarde om structuren te begrijpen, ongelijkheid te herkennen en onrecht te benoemen.<\/p>\n<p>Zelf zou ik er dit aan toevoegen: denken is geen decoratief doel, maar een vorm van verzet. Het stelt jongeren in staat om niet alleen te \u2018functioneren\u2019, maar om mee te denken, te twijfelen, alternatieven te zien, en zich bij anderen aan te sluiten in strijd voor rechtvaardigheid.<\/p>\n<h2><strong>De druk op scholen: beleid, decreten en het gebrek aan rust<\/strong><\/h2>\n<p>Tenslotte hadden we het over de\u00a0structurele overbelasting\u00a0van scholen. Eric somt op: M-decreet en ondersteuningsdecreet; decreet leerlingbegeleiding; nieuwe eindtermen, nieuwe leerplannen, nieuwe minimumdoelen; centrale toetsen; telkens nieuwe accenten bij elke minister.<\/p>\n<p>Scholen krijgen te weinig tijd\u00a0om iets echt te implementeren. Een leerplan vraagt jaren werk; methodes worden door mensen gemaakt \u2018in weekends en \u2018s avonds\u2019. De opdrachten voor de begeleidingsdiensten breiden uit en worden complexer. Daar bovenop komt de toename van\u00a0gedragsproblemen, de complexiteit van inclusie, de uitdagingen rond radicalisering in sommige stedelijke scholen, en natuurlijk het\u00a0lerarentekort. In zo\u2019n context vragen scholen &#8211; terecht &#8211; om rust.<\/p>\n<p>Willen we \u201cleren denken\u201d als een \u201cbrug\u201d zien, dan moeten we voor ogen houden dat diep leren denken, kennis opbouwen, transfer begeleiden, taal van het denken aanreiken\u2026 tijd, stabiliteit en werkbare omstandigheden vraagt. En dat een visie geen kwestie is van goede wil alleen; ze vraagt\u00a0politieke, structurele en organisatorische steun.<\/p>\n<h2><strong>Een andere weg, vanuit verschillende biografie\u00ebn<\/strong><\/h2>\n<p>Wat mij in het gesprek met Eric De Witte trof, is hoe twee verschillende trajecten &#8211; zijn meer tot in de puntjes geplande en gestructureerde praktijk, en mijn eigen weg vanuit projectwerking, arbeid, creatie en sociale strijd &#8211; uiteindelijk\u00a0naar dezelfde inzichten\u00a0leiden:<\/p>\n<ul>\n<li>dat kennis geen ballast is, maar de\u00a0bouwstof van denken<\/li>\n<li>dat\u00a0denken aangeleerd en begeleid\u00a0moet worden, vooral voor wie niet van thuis uit met die denktaal wordt grootgebracht<\/li>\n<li>dat\u00a0projecten en muzische vorming\u00a0krachtig zijn, maar structurele kennis nodig hebben om meer te zijn dan bezigheid<\/li>\n<li>dat\u00a0teamcultuur en geloof in kinderen\u00a0essentieel zijn<\/li>\n<li>dat\u00a0emancipatie, sociale rechtvaardigheid en kritisch denken\u00a0geen aparte thema\u2019s zijn, maar de kern van een onderwijsvisie.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kortom, een brug tussen verschillende onderwijspaden en praktijken die elkaar herkennen in \u00e9\u00e9n gedeelde overtuiging: onderwijs moet goed zijn voor elk kind \u2013 en dat vraagt kennis, denken, moed \u00e9n solidariteit.<\/p>\n<p><strong>Ludo Merckx<\/strong><\/p>\n<p>(1) De \u201c<a href=\"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/2026\/02\/05\/wandeling-naar-bevrijdend-onderwijs\/\">Wandeling naar Bevrijdend Onderwijs<\/a>\u201d is een organisch project dat Ludo Merckx qua denken en qua vormgeving verder wil uitwerken met jouw hulp, met allerlei mensen in en buiten het onderwijsveld, student, leerkracht of sociaal activist. Wil je meer weten over dit project dan kan je contact met hem opnemen via telefoon of mail: 0485\/260323 \u2013 lutlud@yahoo.com<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ik had een lang gesprek met\u00a0Eric De Witte: onderwijzer, schrijver van wiskundemethodes, pedagogisch adviseur en een man met een uitgesproken sociaal rechtvaardigheidsgevoel. We verschillen op heel wat vlakken van stijl, aanpak en biografie, maar we delen een diepe overtuiging: onderwijs moet kinderen vormen tot zelfstandige, kritisch denkende, humane mensen en dat kan alleen op basis [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6389,"featured_media":19667,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[720,772,1267,1231,1246,1268,1274,725,705],"tags":[],"rubriques":[],"coauthors":[852],"class_list":["post-27052","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wat-leer-je","category-onderwijspolitiek","category-basisonderwijs","category-een-andere-school","category-leerlingen","category-secundair","category-strijd-in-het-onderwijs","category-leven-op-school","category-kritische-burgers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6389"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27052"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27703,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27052\/revisions\/27703"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27052"},{"taxonomy":"rubriques","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/rubriques?post=27052"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=27052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}