{"id":25502,"date":"2025-08-17T20:33:53","date_gmt":"2025-08-17T19:33:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.skolo.org\/?p=25502"},"modified":"2025-08-18T08:20:10","modified_gmt":"2025-08-18T07:20:10","slug":"steven-rose-een-titaan-in-de-strijd-tegen-biologisch-determinisme-overleden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/2025\/08\/17\/steven-rose-een-titaan-in-de-strijd-tegen-biologisch-determinisme-overleden\/","title":{"rendered":"Steven Rose, een titaan in de strijd tegen biologisch determinisme, overleden."},"content":{"rendered":"

Steven Rose overleed op 9 juli 2025. Rose was een voorvechter in de strijd tegen het gebruik van slechte wetenschap en pseudowetenschap om sociale ongelijkheid, racisme en seksisme te legitimeren. Zijn boek Not In Our Genes<\/em>, geschreven samen met Richard Lewontin en Leon Kamin, geldt nog steeds als een standaardwerk in het nature-nurture-debat.<\/p>\n

Steven Rose was actief vanaf eind jaren \u201860 en schreef nog een laatste boek in 2016. Hij behoort tot een generatie van \u201ctitanen\u201d in de strijd tegen biologisch determinisme. Kamin overleed in 2017, Lewontin in 2021, William Tucker in 2022 en Evelyn Fox Keller in 2023. Hij laat zijn vrouw, de sociologe Hilary Rose, achter. Ze schreven regelmatig samen.<\/p>\n

Rose was neurobioloog en onderzocht de fundamentele bouwstenen van herinneringen; de biochemische processen van prote\u00efnemoleculen bij de werking van het brein. Hij ontwikkelde technieken om dit te onderzoeken bij kippen en werkte dat uit tot onderzoek rond Alzheimer.<\/p>\n

Sociaal en politiek engagement<\/strong><\/p>\n

Steven Rose geloofde in het democratiseren van kennis. Bij de oprichting in 1969 werd hij de eerste professor biologie aan de Open University. Open University biedt onder andere afstandsonderwijs aan met programma\u2019s waarin studenten hun eigen tempo bepalen, geschikt voor volwassenen met een job die hun leven niet on hold<\/em> kunnen zetten om te gaan studeren. De Open University is geaccrediteerd om diploma\u2019s uit te reiken en leverde al heel wat Britse politici af. Het is de Britse universiteit met het hoogste aantal studenten, al heeft hij natuurlijk een voor de hand liggend voordeel ten opzichte van andere universiteiten. Steven Rose ontwierp voor de Open University wetenschappelijke experimenten die men thuis kon uitvoeren.<\/p>\n

In diezelfde geest schreef hij wetenschappelijke boeken voor een breder publiek, zoals The Chemistry of Life<\/em> (1966) en The Making of Memory: From Molecules to Mind<\/em> (1992). Hij ontving dan ook regelmatig prijzen en medailles voor zijn bijdrage aan de wetenschap en de wetenschapscommunicatie.<\/p>\n

Rose stond stil bij welke rol een wetenschapper inneemt in een samenleving. Een wetenschapper moest zich bewust zijn van diens impact op de wereld en daar verantwoordelijk mee omgaan. Rose leerde zijn partner Hilary Chantler kennen op een New Left Review<\/em> bijeenkomst in 1960 en werkte met haar mee aan de oprichting van de British Society for Social Responsibility in Science<\/em> in 1968. Deze organisatie verzette zich onder andere tegen het ontwikkelen van chemische en biologische wapens aan universiteiten. In 1986 was hij de redacteur voor het boek Chemical and Biological Warfare<\/em>. In 2002 waren Hilary en Steven Rose leidende figuren in de eerste oproep tot een academische boycot van Isra\u00ebl. Zij schreven toen een open brief met 123 ondertekenaars voor een boycot. Twee jaar later richtten ze de British Committee for the Universities of Palestine<\/em> op om universiteiten in Palestina te steunen. Hoe zwaar moet het zijn om de wereld te verlaten nu die universiteiten onder vuur liggen of tot gruis zijn herleid \u2026<\/p>\n

Niet in onze genen<\/strong><\/p>\n

Steven Rose was een geduchte tegenstander van biologisch determinisme (1). Hij werkte mee aan talloze essays en boeken (vaak als editor, met een bijdrage van \u00e9\u00e9n hoofdstuk): Science and Society<\/em> 1969 (auteur, met Hilary), Radicalisation of Science<\/em> 1976 (auteur, met Hilary), Political Economy of Science: Ideology of\/in the Natural Science<\/em> 1976 (redactie, met Hilary), Towards a Liberatory Biology <\/em>1981 (redactie), Against Biological Determinism<\/em> 1982 (redactie), Not in Our Genes<\/em> 1984, Alas, Poor Darwin: Arguments against Evolutionary Psychology<\/em> 2000 (redactie, met Hilary), Lifelines: Biology, Freedom, Determinism<\/em> 2005 (auteur), … Mijn favoriete \u2018Steven Rose moment\u2019 zijn de laatste 20 minuten van een interview afgenomen door Richard Dawkins. De video staat op Youtube.<\/p>\n

Steven Rose maakte deel uit van een groep natuurwetenschappers met dezelfde mening, Stephen J. Gould was een paleontoloog en evolutiebioloog, Richard Lewontin (2) een geneticus.<\/p>\n

Steven Rose werkte met Richard Lewontin en psycholoog Leon Kamin aan Not In Our Genes: Biology Ideology, and Human Nature<\/em> (1984). Dit boek werd in 1987 uitgegeven door EPO als Genetica, erfelijkheid en ideologie : nieuw rechts en het biologisch determinisme. (3) <\/em>Het is \u00e9\u00e9n van de boeken die een wezenlijke indruk hebben nagelaten op het nature-nurture-debat.<\/p>\n

Rose incasseerde veel kritieken <\/strong><\/p>\n

Steven Rose en zijn collega’s waren de favoriete schietschijf van rassenbiologen. Zijn oppositie, zijn marxisme, en zijn Joodse identiteit maakten hem bij (extreem-)rechts tot een gehate tegenstander.<\/p>\n

De meest voorkomende kritiek op zijn werk is dat het ideologisch zou zijn. Hij zou daardoor in Not In Our Genes<\/em> zijn tegenstanders E.O. Wilson (Sociobiology<\/em> 1975) en Richard Dawkins (The Selfish Gene<\/em> 1976) fout weergeven. Ik ga om verschillende redenen niet akkoord met deze kritiek.<\/p>\n

Ten eerste gaf Steven Rose grotendeels terechte kritiek op slechte wetenschap en op wetenschapsfraude. In Not In Our Genes<\/em> bespreken Rose, Lewontin en Kamin bijvoorbeeld de fraude door Cyril Burt in diens onderzoek naar van elkaar gescheiden tweelingen uit de jaren \u201920. Van elkaar gescheiden tweelingen zijn zeldzaam en moeilijk te vinden, dus verzon Burt gewoonweg extra tweelingen \u2026 Of ze vermelden B.L. Reid die in 1979 opperde dat arbeidersvrouwen meer baarmoederkanker kregen omdat arbeiders dommer sperma zouden hebben, dat repetitief was, net zoals hun domme, repetitieve gedachten (Rose et al p. 231). Wie Not In Our Genes<\/em> omschrijft als louter ideologie, doet de waarheid onrecht aan.<\/p>\n

Ten tweede is het politiek-filosofisch debat een meerwaarde. De auteurs van Not In Our Genes<\/em> kaderen en illustreren hun stellingen in hun historische context. Ze vermelden bv een slavenopstand van 1831 en de invoering van het vrouwenstemrecht in Belgi\u00eb in 1946. Deze openheid voor meer context en historische informatie laat ook toe dat ze marxistische biologische deterministen zoals J.B.S. Haldane en H.J. Muller bespreken, of de linkse eugenetici in de Fabianistische beweging die ze \u201csociaal imperialisten\u201d noemen.<\/p>\n

Ten derde zijn de voorspellingen van Rose et al uitgekomen. Richard Dawkins noemt zichzelf nu een \u201cculturele christen\u201d, apprecieert de christelijke tradities en hoopt dat die beschermd worden. Hij is cultureel nationalistisch geworden. E.O. Wilson gebruikte dan weer zijn status om achter de schermen te lobbyen voor het pseudowetenschappelijk racisme van Philippe Rushton (Undark,<\/em> 2022). Rushton was nochtans een clown; hij vroeg in een shoppingcenter aan bezoekers hoe ver zij konden ejaculeren omdat er volgens hem een verband met IQ bestond (SPLC). Ook hielp Rushton Holocaustontkenner en voormalig Ku Klux Klan leider David Duke bij het schrijven van diens autobiografie My Awakening: A Path to Racial Understanding <\/em>(1998).<\/p>\n

Ten vierde bleven de ideologische kritieken op E.O. Wilson redelijk mild. Ze plaatsten bijvoorbeeld zijn werk schamper in de traditie van \u201cpop ethology\u201d: \u201cThe Territorial Imperative<\/em> (1966) van Robert Ardrey; On Aggression<\/em> (1966) van Konrad Lorenz; The Naked Ape<\/em> (1967) van Desmond Morris; en The Imperial Animal<\/em> (1970) van Tiger en Fox. \u201cDeze boeken zien mensen als van nature territoriaal en agressief\u201d. (Rose et al p. 239). (4)<\/p>\n

Een strengere bespreking zou Edward Wilson\u2019s Sociobiology<\/em> in een traditie van rassenkunde na de Tweede Wereldoorlog en in oppositie tegen de desegregatie kunnen plaatsen. In een traditie van werken zoals The Equalitarian Dogma<\/em> (1961) van Henry Garrett, Race and Reason, a Yankee View<\/em> (1961) van Carleton Putnam, The Origin of Races<\/em> (1962) van Carleton Coon, How Much Can We Boost IQ and Scholastic Achievement? <\/em>(1969) van Arthur Jensen, en IQ in the Meritocracy<\/em> (1973) van Richard Herrnstein. Wilson refereert naar deze laatste in zijn boek: \u201cmet een gelijkaardig argument, stelde Herrnstein (1971b) voor dat als de kansen uit de omgeving meer gelijk worden, socio-economische groepen steeds meer gedefinieerd zullen worden op de genetische basis van verschillen in intelligentie\u201d. In 1978 publiceerde Wilson On Human Nature<\/em>, waarin hij het bestaan van mensenrassen overweegt. Hij gebruikte het onderzoek van zijn student Daniel Freedman die zichzelf en zijn Chinese vrouw vergeleek met de hondenrassen waar hij voor zijn onderzoek mee werkte: \u201cmy wife and I were clearly of two different breeds\u201d.<\/p>\n

Antisemitisme<\/strong><\/p>\n

Rose kreeg redelijk wat antisemitisme over zich heen. Volgens vele rassenbiologen is de zwarte bevolking een complot van de Joden. Joodse wetenschappers maakten volgens hen van rassenbiologie een taboe.<\/p>\n

Evolutionair psycholoog en \u2018s werelds belangrijkste neonazi, Kevin MacDonald: \u201cBoas, die een socialist was, is een goed voorbeeld van de linkse neiging van Joodse sociale wetenschappers, en veel van zijn volgelingen waren politiek radicaal \u2026 Gelijkaardige linken zijn duidelijk in de psychoanalytische beweging en de Frankfurt School van Sociaal Onderzoek .. alsook bij meerdere critici van de sociobiologie zoals vermeld in dit hoofdstuk (bv. Jerry Hirsch, R.C. Lewontin en Steven Rose). De aantrekking van Joodse intellectuelen tot links is een algemeen fenomeen en gaat meestal gepaard met een sterke Joodse identiteit en een gevoel van het <\/em>nastreven van specifiek Joodse belangen<\/em><\/strong>\u2026\u201d<\/em> (nadruk door mij) (MacDonald 1998).<\/p>\n

Ook David Duke stelt in zijn biografie dat er een \u201cJewish, multicultural control<\/em>” heerst over het witte ras. Genetisch behaviorist Glayde Whitney schreef het voorwoord voor het boek en vermeldde elders dat \u201corganized Jewry<\/em>\u201d de waarheid over ras onderdrukte (APA).<\/p>\n

Net zoals Richard Lynn en Linda Gottfredson, werkten Whitney en Rushton in Mankind Quarterly<\/em> samen met IQ-onderzoekers die geloofden in het bestaan van mensenrassen. Dit belette de Gentse professor Wouter Duyck niet om in zijn boek Mijn kind slim kind <\/em>(2023) te beweren dat er geen verband bestaat tussen racisme en intelligentieonderzoek. (5) Dat Duyck denkt dat hij dat argument zomaar kan publiceren zonder dat daar reactie op zou komen, toont dat er in Belgi\u00eb meer mensen als Steven Rose nodig zijn.<\/p>\n

Een titaan<\/strong><\/p>\n

Steven Rose maakte deel uit van de linkse wetenschappers die na de tweede wereldoorlog wetenschap naar de massa wilden brengen. Dat was toen nog een radicaal idee en werd door rechts tegengehouden omdat de massa daar niet slim genoeg voor zou zijn. Ook was het voor het nature- nurture-debat belangrijk dat Steven Rose, net zoals Lewontin en anderen, een wetenschapper was en geen filosoof. Wanneer een bioloog iets zei over erfelijkheid en biologisch determinisme dan had dat wel wat impact. Bovendien was Rose een prominente neurobioloog die fundamentele doorbraken in zijn veld had verwezenlijkt en daar meer dan 300 papers over had gepubliceerd. Rose was niet zomaar een wetenschapper. Met Steven Rose zijn we een titaan kwijt.<\/p>\n

Jotie Fran\u00e7ois<\/strong><\/p>\n

Lees ook: <\/strong><\/p>\n

Jotie Fran\u00e7ois “Hoe zit het nu met het verband tussen intelligentie-onderzoek en racisme?”<\/a><\/p>\n

Voetnoten<\/strong><\/p>\n

(1) Volgens de verdedigers is het een ernstige verwoording omdat de meeste \u201cdeterministen\u201d erfelijkheid belangrijk vinden, maar wel enige speling laten. Daarom wordt nu “hereditarianism\u201d gebruikt, maar ik heb nog geen goede Nederlandstalige vertaling voor \u201cerfelijkheidisme\u201d gevonden. Rose gebruikte \u201cbiologisch determinisme\u201d en ik neem deze term hier over.<\/p>\n

(2) Lewontin is bekend om de stelling dat er binnen \u201crassen\u201d meer genetische diversiteit bestaat dan tussen \u201crassen\u201d, wat het bestaan van mensenrassen tegenspreekt.<\/p>\n

(3) Met “Nieuw rechts” wordt hier bedoeld de stroming rond Goldwater, Nixon, Reagan in de VS of Thatcher in Groot-Brittanni\u00eb. De beweging rond Alain de Benoist en Nouvelle Ecole <\/em>wordt onfortuinlijk genoeg ook “Nieuw Rechts” genoemd.<\/p>\n

(4) Het beeld van de gewelddadige oertijd klopt trouwens niet. Zie daarvoor bv\u00a0 Pinker’s list: Exaggerating prehistoric war mortality <\/em>(2013) van Brian Ferguson.<\/p>\n

(5) Richard Lynn, vermeld in de bronnenlijst van het boek van Wouter Duyck, zat zelfs in de adviesraad van Kevin MacDonalds antisemitische tijdschrift Occidental Quarterly<\/em>. Hij schreef er enkele artikels voor. In een artikel uit 2004, Understanding Jewish Influence III: Neoconservatism as a Jewish Movement, <\/em>schrijft MacDonald dat neoconservatisme een Joods complot zou zijn om het witte ras te verzwakken.<\/p>\n

Bibliografie<\/strong><\/p>\n

Steven Rose, Leon Kamin, Richard Lewontin 1984 Not in Our Genes<\/p>\n

Steven Rose, Hilary Rose 2016 Can Neuroscience Change Our Minds?<\/p>\n

Steven Rose 1966 The Chemistry of Life<\/p>\n

Steven Rose 1992 The Making of Memory: From Molecules to Mind<\/p>\n

Steven Rose (ed.) 1986 Chemical and Biological Warfare<\/p>\n

Hilary en Steven Rose (aut.) 1969 Science and Society<\/p>\n

Hilary en Steven Rose (aut.) 1976 Radicalisation of Science: Ideology of\/in the natural sciences<\/p>\n

Hilary en Steven Rose (red.) 1976 Political Economy of Science: Ideology of\/in the Natural Science<\/p>\n

Steven Rose (red.) 1982 Against Biological Determinism: The Dialectical Biology Group<\/p>\n

Hilary en Steven Rose (red.) 2000 Alas, Poor Darwin: Arguments against Evolutionary Psychology<\/p>\n

Steven Rose 2005 Lifelines: Biology, Freedom, Determinism<\/p>\n

\u201cRichard Dawkins Interviews Steven Rose\u201d – https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QceGqKZMqIM<\/p>\n

Edward O. Wilson 1975 Sociobiology: The New Synthesis<\/p>\n

Richard Dawkins 1976 The Selfish Gene<\/p>\n

Undark 2022 New Evidence Revives Old Questions About E.O. Wilson and Race<\/p>\n

SPLC n\/a Jean-Philippe Rushton https:\/\/www.splcenter.org\/resources\/extremist-files\/jean-philippe-rushton\/<\/a><\/p>\n

Edward O. Wilson 1978 On Human Nature<\/p>\n

David Duke 1998 My Awakening: A Path to Racial Understanding<\/p>\n

Kevin MacDonald 1998 The Culture of Critique: An Evolutionary Analysis of Jewish Involvement in Twentieth-Century Intellectual and Political Movements<\/p>\n

APA n\/a Historical chronology: Examining psychology\u2019s contributions to the belief in racial hierarchy and perpetuation of inequality for people of color in U.S. https:\/\/www.apa.org\/about\/apa\/addressing-racism\/historical-chronology<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Steven Rose overleed op 9 juli 2025. Rose was een voorvechter in de strijd tegen het gebruik van slechte wetenschap en pseudowetenschap om sociale ongelijkheid, racisme en seksisme te legitimeren. Zijn boek Not In Our Genes, geschreven samen met Richard Lewontin en Leon Kamin, geldt nog steeds als een standaardwerk in het nature-nurture-debat. Steven Rose […]<\/p>\n","protected":false},"author":6734,"featured_media":25506,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51,726],"tags":[],"rubriques":[],"coauthors":[2017],"class_list":["post-25502","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-algemeen","category-wetenschappen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6734"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25502"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25502\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25502"},{"taxonomy":"rubriques","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/rubriques?post=25502"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.skolo.org\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=25502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}